{"id":2761,"date":"2018-02-20T16:33:55","date_gmt":"2018-02-20T15:33:55","guid":{"rendered":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/?p=2761"},"modified":"2018-02-27T13:28:10","modified_gmt":"2018-02-27T12:28:10","slug":"sarajewo-i-mostar-wojna-ktora-pamietam","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/2018\/02\/20\/sarajewo-i-mostar-wojna-ktora-pamietam\/","title":{"rendered":"Sarajewo i Mostar – wojna kt\u00f3r\u0105 pami\u0119tam"},"content":{"rendered":"

W zesz\u0142ym roku Karol, kolega z pracy, w ramach regularnej zak\u0142adowej wymiany ksi\u0105\u017cek, przyni\u00f3s\u0142 mi od \u017cony „Powt\u00f3rnie narodzonego”. Powiedzia\u0142 tyle: b\u0119dziesz p\u0142aka\u0107. Ksi\u0105\u017cka tak mnie poruszy\u0142a (akcja toczy si\u0119 m.in. w czasie wojny w Sarajewie), \u017ce przenios\u0142am t\u0105 stolic\u0119 do pierwszej dziesi\u0105tki pilnych miejsc do odwiedzenia, w zimie.<\/p>\n

Nasza emocjonalna podr\u00f3\u017c, zaczyna si\u0119 ju\u017c w samolocie. Nie mo\u017cemy wylecie\u0107 z Monachium bo topniej\u0105cy w czasie opadania \u015bnieg podobno zalega na pasie startowym i musimy godzin\u0119 przesiedzie\u0107 w uziemionym samolocie. Nie marnujemy jednak tego czasu i ucinamy sobie pogaw\u0119dk\u0119 z mi\u0142ym s\u0105siadem. Jest Bo\u015bniakiem (i raczej muzu\u0142maninem bo nie bierze kanapki z szynk\u0105), kt\u00f3ry zaraz po wojnie jako uchod\u017aca polityczny wyjecha\u0142 do USA. Nie wchodzimy w trudne pytania jak by\u0142o w czasie wojny ale s\u0142uchamy jak to jest wyl\u0105dowa\u0107 na JFK z 8 USD w kieszeni i bez biletu powrotnego. Opowie\u015b\u0107 ko\u0144czy si\u0119 i tak tym samym efektem czyli wzruszam si\u0119 do \u0142ez. Na temat wojny m\u00f3wi tylko tyle, \u017ce to nie zwykli ludzie, a politycy s\u0105 winni.<\/p>\n

Z dwugodzinnym op\u00f3\u017anieniem l\u0105dujemy w Sarajewie. Jest s\u0142oneczny dzie\u0144 wi\u0119c i widok dobry. Miasto jest z ka\u017cdej strony obtoczone g\u00f3rami. Dzi\u015b my\u015bl\u0119, \u017ce to pi\u0119kne po\u0142o\u017cenie ale w 92 roku mieszka\u0144cy czuli co\u015b zupe\u0142nie innego, byli ruchomymi celami snajper\u00f3w ulokowanych na tych\u017ce wzg\u00f3rzach.<\/p>\n

Moj\u0105 uwag\u0119 zwraca zaparkowany przy s\u0105siednim gate’cie samolot Air Serbia. To chyba znak, \u017ce powinnam wyluzowa\u0107 ju\u017c z t\u0105 wojn\u0105 i pr\u00f3b\u0105 zrozumienia konfliktu. Odpuszczam.<\/p>\n

<\/p>\n

Szybko wypo\u017cyczamy auto i w p\u00f3\u0142 godziny jeste\u015bmy w hotelu po\u0142o\u017conym zaraz przy starym mie\u015bcie. Rzucamy walizki i ruszamy.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Od razu zachwycaj\u0105 nas zat\u0142oczone uliczki, a zapachy z licznych restauracji i kafeterii u\u015bwiadamiaj\u0105, \u017ce jeste\u015bmy potwornie g\u0142odni. Nasz znajomy z samolotu poinstruowa\u0142 co i gdzie zje\u015b\u0107. Zatem czas na burka i jogurt. Kojarzy si\u0119 z psem ale smakuje jak baranina, ufff \ud83d\ude09<\/p>\n

<\/p>\n

Miasto jest bardzo przyjazne, jego stara cz\u0119\u015b\u0107 praktycznie w og\u00f3le nie zdradza nie tak dawnej wojny. Kamienne budynki s\u0105 w \u015bwietnym stanie, a fasady kamienic z czas\u00f3w Cesarstwa Austro-W\u0119gierskiego jedynie nadgryz\u0142 z\u0105b czasu.<\/p>\n

<\/p>\n

Wysokie minarety uzmys\u0142awiaj\u0105 du\u017c\u0105 licz\u0119 meczet\u00f3w przypominaj\u0105c mi, \u017ce jeste\u015bmy w kraju muzu\u0142ma\u0144skim. Z moich obserwacji wynika, \u017ce maksymalnie 5% spaceruj\u0105cych kobiet ma chustki na g\u0142owie. Wyglada, \u017ce \u017cycie tu p\u0142ynie jak wsz\u0119dzie indziej w Europie.<\/p>\n

Zwiedzamy jeszcze ma\u0142e muzeum Bo\u015bni, medres\u0119<\/p>\n

<\/p>\n

i meczet Gazi Husrev begova.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Robimy przerw\u0119 na piwko w pi\u0119knym starym browarze.<\/p>\n

<\/p>\n

Jedynie co mi tu przeszkadza, to to \u017ce w ka\u017cdej restauracji czy barze pali si\u0119 papierosy. Jak to dobrze, \u017ce w Polsce mamy to ju\u017c za sob\u0105.<\/p>\n

Drugi dzie\u0144 zamierzamy sp\u0119dzi\u0107 na penetrowaniu drugiej cz\u0119\u015bci tego pa\u0144stwa czyli Hercegowiny. Ze stolicy wyje\u017cd\u017camy autostrad\u0105, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zmienia si\u0119 w kr\u0119te drogi prowadz\u0105ce przez wsie. Zachwycamy si\u0119 krajobrazami. Wsz\u0119dzie g\u00f3ry i lasy.<\/p>\n

Tylko domy takie biedne gdzieniegdzie. A niekt\u00f3re ze zniszczeniami wojennymi czy zupe\u0142nie opuszczone. Na pocz\u0105tek jedziemy do Tito’s Bunker Ark, nuklearnego schronu przyw\u00f3dcy w g\u00f3rach. Niestety okazuje si\u0119, \u017ce wej\u015bcie tylko o godzinie 10 i 12, a jest dok\u0142adnie 11:00. Odje\u017cd\u017camy „z kwitkiem”.<\/p>\n

<\/p>\n

Kolejny cel to miasteczko Konjic, po\u0142o\u017cone nad rw\u0105c\u0105, turkusow\u0105 rzek\u0105 Neretva ze starym mostem z czas\u00f3w otoma\u0144skich.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Kr\u00f3tki spacer i kontynuujemy drog\u0119 w stron\u0119 Mostaru z przystankiem w Blagaj Tekija. Tu wbudowany w skale dom Derviszy, u \u017ar\u00f3d\u0142a rzeki Buna.<\/p>\n

<\/p>\n

To miejsce gdzie islamscy zakonnicy w ciszy kontemplowali.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Zwiedzamy, ja w obowi\u0105zkowym nakryciu g\u0142owy.<\/p>\n

<\/p>\n

Pierwszy raz ogl\u0105dam Koran kartkuj\u0105c jego strony. To nowoczesna wersja z kodami QR\u00a0 ka\u017cdej stronie. Poczytam sobie w domu \ud83d\ude42<\/p>\n

<\/p>\n

Miejsce jest atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 wi\u0119c wok\u00f3\u0142 wiele restauracji. Siadamy w jednej z nich by zam\u00f3wi\u0107 kaw\u0119 po bo\u015bniacku.<\/p>\n

<\/p>\n

Ko\u0142o godziny 15 docieramy do Mostaru. Pogoda coraz gorsza i pada ale nic to, my penetrujemy stare miasto. Oczywi\u015bcie robi ogromne wra\u017cenie.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Pi\u0119kny most, turkusowa woda, b\u0142yszcz\u0105ce od deszczu kamienie, ma\u0142o turyst\u00f3w, stare meczety i obowi\u0105zkowymi studniami. Szalej\u0119 z aparatem.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

\u015alad\u00f3w wojny nie wida\u0107. Nie wida\u0107 dop\u00f3ki nie stawiamy nogi po drugiej stronie rzeki. Nowe miasto.<\/p>\n

<\/p>\n

Wie\u017ca snajper\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

Budynki z tysi\u0105cami \u015blad\u00f3w po pociskach. Jest niedzielne zimne, deszczowe popo\u0142udnie. Na ulicach pustki.<\/p>\n

<\/p>\n

Po tej stronie rzeki nie wida\u0107 wysokich minaret\u00f3w, a nieproporcjonalnie du\u017ce wie\u017ce ko\u015bcio\u0142\u00f3w. A na najwy\u017cszym szczycie otaczaj\u0105cych miasto g\u00f3r jest ogromny krzy\u017c.<\/p>\n

Kto wy\u017cej, wi\u0119cej, liczniej ten lepszy czy gro\u017aniejszy?<\/p>\n

Wracamy na star\u0105 stron\u0119, stron\u0119 muzu\u0142ma\u0144sk\u0105. Ty razem wybieramy dr\u00f3\u017cki nad starym miastem czyli mi\u0119dzy nowszymi zabudowaniami. I tu niestety te\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 domy jak sery szwajcarskie. Jest meczet i cmentarz.<\/p>\n

<\/p>\n

Wszystkie nagrobki z lat 93, 94…<\/p>\n

<\/p>\n

Dochodzimy do naszego hotelu juz prawie o zmroku. Nied\u017awied\u017a spragniony wi\u0119c wst\u0119pujemy na mostarskie piwo. Ja prosz\u0119 o jaki\u015b inny lokalny alkohol. Mi\u0142y kelner pyta: mocne czy s\u0142odkie? I c\u00f3\u017c mog\u0119 odpowiedzie\u0107: to czerwone wytrawne wino poprosz\u0119. \u015amiejemy si\u0119. Dostaje lokalnego sikacza jak chcia\u0142am i na koszt firmy pyszn\u0105 wi\u015bni\u00f3weczk\u0119. Tak nam si\u0119 dobrze siedzi, \u017ce wypijamy „jeszcze troch\u0119” i gdyby nie fakt, \u017ce orientujemy si\u0119, i\u017c kelnerzy tylko przez nas siedz\u0105 w pracy posiedzieliby\u015bmy jeszcze d\u0142u\u017cej bo pora jest wczesna, kilka minut po dziewi\u0119tnastej.<\/p>\n

<\/p>\n

Skocznym krokiem wpadamy do naszego hotelu informuj\u0105c przeserdeczn\u0105 \u017ce\u0144sk\u0105 obs\u0142ug\u0119, \u017ce zjemy tu kolacj\u0119 do czego namawia\u0142y nas panie w recepcji w momencie meldowania si\u0119.<\/p>\n

Trzeb bra\u0107 zestaw. Zatem ja wybieram rybny, nied\u017awied\u017a kurczaka. Na przystawk\u0119 dostajemy oczywi\u015bcie sa\u0142atk\u0119 szobsk\u0105. Pstr\u0105g pyszny cho\u0107 zwykle za nim nie przepadam. Na koniec jakby plasterek biszkopta utopiony w bardzo s\u0142odkim syropie. Obs\u0142uguj\u0105ca nas dziewczyna jest tak mi\u0142a i rozmowna, a \u017ce nie ma nic innego do roboty (bo jeste\u015bmy jedynymi go\u015b\u0107mi), odwa\u017cnie po kilku wcze\u015bniej wypitych kieliszkach wina delikatnie pytam o wojn\u0119. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce s\u0105siedzi zacz\u0119li do siebie strzela\u0107. A ona, \u017ce to nie zwykli ludzie zacz\u0119li tylko politycy. Najpierw nakr\u0119caj\u0105, a potem jak si\u0119 stawiasz, to Ci\u0119 szanta\u017cuj\u0105, \u017ce jak pomo\u017cesz „innowiercowi” cho\u0107 jest twoim przyjacielem od dziecka, albo nie b\u0119dziesz strzela\u0142 do niego, to tobie rodzine skasuj\u0105. Ju\u017c raz te s\u0142owa o politykach s\u0142ysza\u0142am, dwa dni temu…<\/p>\n

O ile Sarajewo jako\u015b ukrywa \u015blady tych strasznych lat w dziejach Bo\u015bniak\u00f3w, Serb\u00f3w i Chorwat\u00f3w, o tyle w Mostarze wszystko by\u0142o wida\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Nied\u017awied\u017a ma dwa spotkania s\u0142u\u017cbowe w poniedzia\u0142ek dlatego jedziemy dalej na po\u0142udnie. \u015anieg pada coraz mocniej, teren bardzo g\u00f3rzysty i a\u017c \u017cal, \u017ce nie ma tu tras biegowych.<\/p>\n

W czasie wspomnianych wizyt u klient\u00f3w Nied\u017awied\u017a spe\u0142nia powierzona mu przez mnie misje i dowiaduje si\u0119 jeszcze co nieco. Tym razem od Chorwatki mieszkaj\u0105cej na terenie Bo\u015bni.<\/p>\n

Przed wojn\u0105, za czas\u00f3w Jugos\u0142awii, wszyscy pomimo r\u00f3\u017cnorodno\u015bci religijnej i narodowo\u015bciowej \u017cyli bez konfliktu i urazy do siebie. Mieszkali zmiksowani, miasta nie by\u0142y podzielone. Nienawi\u015b\u0107 wywo\u0142ali politycy nacjonalistyczni, kt\u00f3rzy po \u015bmierci Tito nagle odnale\u017ali si\u0119. Zn\u00f3w to samo stwierdzenie!!! Po wojnie Mostar nie jest jak kiedy\u015b. Jest prawy i lewy brzeg. Cze\u015b\u0107 muzu\u0142ma\u0144ska i katolicka. A \u017cal i konflikt jest tylko u\u015bpiony. I to niestety odczuli\u015bmy spaceruj\u0105c w tym niegdy\u015b tolerancyjnym, pe\u0142nym braterstwa miasteczku. Do tej pory zastanawiamy si\u0119, po co ten krzy\u017c? \u017beby grozi\u0107? Chyba nie o to w Biblii chodzi…<\/p>\n

<\/p>\n

Wieczorem wracamy do Sarajewa by we wtorek oko\u0142o po\u0142udnia wsi\u0105\u015b\u0107 do samolotu do domu. Po tym wszystkim co us\u0142ysza\u0142am nie daj\u0119 za wygran\u0105 i rano planuj\u0119 jednak zobaczy\u0107 te sarajewskie miejsca tragedii.<\/p>\n

Najpierw targowisko Pijaca Markale, bo najbli\u017cej hotelu.<\/p>\n

<\/p>\n

Tu wydarzy\u0142a si\u0119 wielka masakra, gdy snajperzy armii jugos\u0142owia\u0144skiej (serbskiej?) strzelali do mieszka\u0144c\u00f3w (muzu\u0142man\u00f3w?). Znajdujemy sarajewska r\u00f3\u017c\u0119 (tak nazwano miejsca gdzie spad\u0142y pociski zabijaj\u0105c ludzi. Zniszczony asfalt zalano ku pami\u0119ci ofiar czerwon\u0105 \u017cywic\u0105 maj\u0105c\u0105 symbolizowa\u0107 ich krew).<\/p>\n

<\/p>\n

Niestety r\u00f3\u017ca jest coraz mniej widoczna, tablica upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 ten straszny moment jaka\u015b taka zaniedbana, jakby nikomu niepotrzebna.<\/p>\n

<\/p>\n

Druga r\u00f3\u017ca przed Katedr\u0105 Serca Jezusa te\u017c zniszczona.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Maszerujemy na most niegdy\u015b Vrbanja, bo to te\u017c wa\u017cne miejsce. Tu zgin\u0119\u0142y dwie pierwsze ofiary wojny. Zastrzelone dwie kobiety uczestniczy\u0142y w marszu pokojowym, sz\u0142y w pierwszym rz\u0119dzie. Ich imieniem nazwano ten most. Spodziewa\u0142am si\u0119 wi\u0119kszej tablicy albo pomnika.<\/p>\n

<\/p>\n

Widzimy hotel Holiday, z kt\u00f3rego strzelano do przechodni\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

W g\u0142owie mi si\u0119 to wszystko nie mie\u015bci. To miasto jest naprawd\u0119 fajne do odwiedzenia na weekend, po\u0142o\u017cenie \u015bwietne, kilometrami mo\u017cna spacerowa\u0107, to wzd\u0142u\u017c rzeki, to po parkach czy starym mie\u015bcie. Roi si\u0119 od zabytk\u00f3w z r\u00f3\u017cnych epok.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Dlaczego tak je zmasakrowali??? Jak jego mieszka\u0144cy prze\u017cyli te ci\u0119\u017ckie trzy lata??? Momentami bez wody, elektryczno\u015bci i jedzenia. Wystawieni w swych domach jak kaczki na polowaniu. Do hotelu wracamy starym tramwajem, kt\u00f3ry to wszystko widzia\u0142.<\/p>\n

<\/p>\n

Na koniec jedziemy jeszcze zobaczy\u0107 Tunel Nadziei. To wykopane 800 metrowe przej\u015bcie pod lotniskiem. \u0141\u0105czy\u0142o odci\u0119te od \u015bwiata miasto z termami okupowanymi przez Serbi\u0119. Podobno uciek\u0142o nim milion os\u00f3b.<\/p>\n

Oba wej\u015bcia s\u0105 w prywatnych domach. Niestety nie mo\u017cna zwiedza\u0107 ca\u0142o\u015bci ale i tak jest frapuj\u0105ce.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Zostawiam to miasto ze smutkiem i strachem cho\u0107 chcia\u0142abym napisa\u0107, \u017ce z wiar\u0105 w cz\u0142owieka i w mi\u0142o\u015b\u0107. To chocia\u017c zako\u0144cz\u0119 pozytywnym zdj\u0119ciem.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W zesz\u0142ym roku Karol, kolega z pracy, w ramach regularnej zak\u0142adowej wymiany ksi\u0105\u017cek, przyni\u00f3s\u0142 mi od \u017cony „Powt\u00f3rnie narodzonego”. Powiedzia\u0142 tyle: b\u0119dziesz p\u0142aka\u0107. Ksi\u0105\u017cka tak mnie poruszy\u0142a (akcja toczy si\u0119 m.in. w czasie wojny w Sarajewie), \u017ce przenios\u0142am t\u0105 stolic\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[34,2],"tags":[],"yst_prominent_words":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2761"}],"collection":[{"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2761"}],"version-history":[{"count":17,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2761\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2849,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2761\/revisions\/2849"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2761"},{"taxonomy":"yst_prominent_words","embeddable":true,"href":"http:\/\/podrozemaleiduze.co\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/yst_prominent_words?post=2761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}